ولد ، و فرزندان و نوادگان و بزرگان و نامداران و نقيبان و بقعه‌هاى آنان پرداخته است . 8 - ترجمه تاريخ قم داراى ارزش مضاعفى ، از جهت ملاحظات جنبه‌هاى زبان‌شناسى ، و دارابودن واژه‌هاى فارسى كهن ، و كلمات فارسى متعلق به گويش قمى ، يا گويش بخشهاى مركزى ايران مىباشد ، كه مورد توجه زبان‌شناسان قرار داشته است « 1 » ، علاوه بر آن كه متن ترجمه تاريخ قم ، يكى از نمونه‌هاى ممتاز نثر فارسى در سالهاى آغازين قرن نهم هجرى بشمار مىرود . اينها نمونه‌هاى از ويژگيهاى منحصر به فرد كتاب تاريخ قم است ، و تفصيل ديگر ويژگيها كتاب جايگاهى جز اين پيشگفتار دارد ، و بطور فشرده بهترين ارزيابى دربارهء اين كتاب ، گفتار قم‌شناس خبير سيد حسين مدرس طباطبايى است ، كه مىگويد : ( كتاب قم اثرى بسيار مهم بوده ، كه از آن فوائد و آگاهىهاى بسيار نادر و منحصر به دست مىآيد ، از همين قسمت بازمانده و مترجم ، بسيارى چيزها در بررسىهاى تاريخى و زبان‌شناسى ، و رسوم قديم كشاورزى ، و تقسيم آب ، و خراج زمين‌ها ، و جز آن دانسته مىشود ، كه نظير آن را در هيچ جاى ديگر نمىتوان يافت ، در بسيارى از تحقيقات نو شرقى و غربى ، در اين گونه مسائل از اين مأخذ به حدّ كمال سود جسته شده است ، كه نمونه آن را در مالك و زارع لمبتون مىبينيم ) « 2 » ترجمه تاريخ قم و مترجم آن : متن عربى كتاب قم از هنگام تدوين در سال 379 هجرى ، تا سالهاى نخستين قرن نهم

--> ( 1 ) . نگاه كنيد به : نشر دانش ، شماره اول سال بيستم ، ص 30 . ( 2 ) . كتاب‌شناسى آثار مربوط به قم : ص 36 .